Akü ve Batarya Bakımı

Aküyle ilgili ilk kötü tecrübemi hiç unutmuyorum: kasımın ilk soğuk sabahında, arabanın kontağını çevirdim ve marş motoru "tık" bile demedi. Oysa bir gün önce araç sorunsuz çalışıyordu. O günden sonra öğrendim ki akü, bozulmadan önce sinyal veren ama bu sinyalleri çoğumuzun görmezden geldiği bir parça. Yıllar içinde hem kendi araçlarımda hem tanıdıklarının araçlarında onlarca akü değiştirdim, kutup başı temizledim, şarj testi yaptım. Aşağıda anlattıklarım kitaptan okuduğum teorik bilgiler değil; büyük kısmı yolda kaldıktan sonra öğrendiğim pratik derslerden oluşuyor.

Şunu baştan söyleyeyim: akü batarya bakımı aslında ayda beş dakikanızı alan bir iş. Motor yağı değişimi gibi alet edevat gerektirmiyor, hava filtresi gibi kaportayı sökmenizi de istemiyor. Ama ihmal ettiğinizde bedeli hem yolda kalmak hem de vaktinden önce yeni akü almak oluyor.

Akünün Sağlığını Anlamak: Ölçüm, Gözlem ve Kutup Başları

Aküye bakmak deyince çoğu insan aklına sadece "suyunu kontrol etmek" geliyor. Oysa bugün satılan akülerin büyük bölümü bakımsız (kapalı) tip; su ekleyemiyorsunuz. Buna karşın yapabileceğiniz üç önemli şey var: voltajı ölçmek, kutup başlarını temiz tutmak ve fiziki durumu gözlemlemek.

Multimetreyle voltaj ölçmeyi alışkanlık haline getirin

Yirmi liralık bir dijital multimetre, akü konusunda size en çok yardımcı olacak alettir. Ölçümü doğru yapmak için aracın en az bir saat kapalı kalmış olması gerekiyor; motor yeni durmuşsa alternatörün bıraktığı yüzey şarjı sizi yanıltır. Kırmızı probu artı, siyahı eksi kutba dokundurup okuduğum değerleri şöyle yorumluyorum:

İkinci ölçüm daha da öğretici: motor çalışırken kutuplarda 13,7–14,4 V arası bir değer görmelisiniz. Bu aralığın altındaysa alternatör ya da şarj kayışı tarafında bir sıkıntı var demektir. Kayışın gevşemesi ya da parlaklaşıp kaymaya başlaması, akünün suçlu sanılmasına yol açan en yaygın nedenlerden biri. Kayış kontrolünü de rutine katmakta fayda var.

Kutup başı oksitlenmesi: beyaz yeşil tozu ciddiye alın

Kutup başlarında biriken beyaz-yeşil pudra görüntüsündeki tabaka, akünün gücünü marş motoruna aktarmasını engelliyor. Ben bunu temizlerken şu sırayı izliyorum: önce eksi kabloyu, sonra artıyı sökerim (takarken tersi). Bir bardak ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştırıp eski bir diş fırçasıyla kutupları ve pabuçları ovalarım. Köpürme durduğunda temiz suyla durulayıp kuru bezle iyice kurutur, ardından pabuçları takıp üzerine ince bir tabaka gres ya da özel kutup spreyi sürerim. Bu işlemi yılda iki kez yapmak, aküden alacağınız performansı gözle görülür şekilde değiştiriyor.

Gövdeyi ve bağlantı sıkılığını gözle kontrol edin

Akünün yan yüzeyinde şişkinlik, üstünde çatlak ya da nem varsa iş ciddidir; şişmiş akü genelde aşırı şarj veya aşırı ısınmanın işaretidir ve değişmesi gerekir. Bir de akünün yerinde sabit durup durmadığına bakın. Gevşek duran akü, her kasisde titreşimle plakalarını yorar. Elimle bastırıp oynadığını gördüğüm birçok aküyü sadece bağlantı kelepçesini sıkarak birkaç yıl daha kullandım.

Ömrü Uzatan Kullanım Alışkanlıkları

Akü ömrünü belirleyen en büyük etken markası değil, nasıl kullandığınız. Aynı marka akü bir araçta üç yıl, diğerinde yedi yıl gidebiliyor. Farkı yaratan şeyler şunlar:

Kısa mesafe ve az kullanım tuzağı

Marş anında akünün verdiği enerjinin geri dolması için alternatörün belli bir süre çalışması gerekiyor. Her gün iki kilometre gidip park ediyorsanız, akü hiçbir zaman tam dolmuyor ve zamanla sülfatlaşıyor. Benim çözümüm: haftada bir kez en az yarım saatlik, mümkünse şehir dışı bir yol yapmak. Aracı uzun süre kullanmayacaksam ya eksi kutbu sökerim ya da akıllı bir şarj cihazına (damla şarj) bağlarım. Kışın garajda bekleyen araçlar için bu ikinci yöntem gerçekten hayat kurtarıcı.

Kontak kapalıyken elektrik tüketen her şey düşmandır

Kapıyı kapatınca yanık kalan tavan lambası, prizde bırakılan telefon şarjı, sonradan takılmış ses sistemi ya da kamera... Bunlar bir gecede akünün ciddi bölümünü boşaltabiliyor. Yolcu koltuğunda uyuklarken radyo dinleyip aküyü bitirdiğim geceyi de deneyim hanesine yazdım. Sabahları aracınız zorlanarak çalışıyor, marş sesi uzuyorsa parazit akım (kaçak) ölçümü yaptırmakta gecikmeyin.

Sıcak ve soğuk: iki ayrı yıpratma biçimi

Yaz sıcağı elektrolitin buharlaşmasına ve iç aşınmaya yol açıyor; asıl yıpranma çoğunlukla yazın oluyor. Kış ise zaten yorulmuş aküyü ele veriyor, çünkü soğukta hem akünün verebileceği akım düşüyor hem de motor yağı koyulaşıp marş motorundan daha fazla güç istiyor. Bu yüzden doğru viskozitede yağ kullanmak, dolaylı olarak akünüzü de koruyor. Soğuklar başlamadan önce voltaj ölçümü yapıp gerekirse akıllı şarj cihazıyla takviye etmek, kasım sabahlarında beni bir daha yolda bırak