Spark Plug Değişimi Işık Bujisileri

Aracımın rölantide hafifçe titremeye başladığı bir sabahı hâlâ hatırlıyorum. Motor çalışıyordu ama sanki bir silindir "ben yokum" diyordu. Yakıt tüketimi de sinsice artmıştı. Servise gitmeden önce kaputu açıp buji kablolarına baktım; dördüncü bujinin ucu is içindeydi. O günden sonra buji değişimi spark plug konusunu ciddiye aldım ve kendi arabalarımın bujilerini kendim değiştirir oldum. Anlatacaklarım kitaptan okunmuş bilgi değil, defalarca kaput altında dizlerimin üstünde öğrendiğim şeyler.

Buji, motorun içindeki sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını ateşleyen küçük ama kritik bir parça. Küçük olduğu için de en son akla gelen suçlu oluyor. Oysa motor yağı değişimi kadar rutin, hava filtresi kadar kolay ulaşılabilir bir bakım kalemi.

Bujinin Değişme Zamanı Geldiğini Nasıl Anlarım?

Kilometre tablosuna körü körüne bağlanmıyorum artık. Aynı marka araçta, aynı bujiyle bile sürüş tarzına göre ömür değişiyor. Kısa mesafe şehir içi kullanan bir arabanın bujisi, otoyolda uzun yol yapan aynı arabanınkinden çok daha erken yoruluyor.

Sürüşte fark ettiğim belirtiler

Benim listemde şunlar var ve neredeyse her seferinde tuttu:

• Rölantide titreme: Araç durduğunda direksiyonda hissedilen düzensiz sarsıntı. Tek silindirin tembelleşmesi bunu hemen belli eder.
• Zor ilk çalışma: Özellikle soğuk sabahlarda marşın uzaması. Akünün suçsuz olduğunu doğruladıysanız buji şüphelisi başa geçer.
• Ani hızlanmada tökezleme: Gaza bastığınızda arabanın bir an duraksayıp sonra fırlaması. Ben buna "hıçkırık" diyorum.
• Yakıt tüketiminde artış: Ateşleme tam olmayınca yakılamayan karışım egzozdan gidiyor. Depoya para gömüyorsunuz.
• Motor arıza lambası: Ateşleme kaçağı hatası (misfire) genelde ilk uyarıdır.

Bujiyi sökünce yüzünden okumak

Bujiyi çıkardığımda ilk baktığım şey elektrot rengi. Açık kahverengi, kül grisi bir ton görüyorsam motor sağlıklı yanıyor demektir. Simsiyah kuru is varsa karışım zengin ya da hava filtresi tıkanmıştır; o yüzden buji değişimiyle filtre kontrolünü hep aynı güne koyarım. Yağlı, ıslak parlaklık varsa iş büyür, segman veya supap keçesi konuşuyordur. Elektrot ucu erimiş, beyazlamışsa yanlış ısı değerinde buji takılmış olabilir.

Malzeme türü ne kadar dayanır?

Önemli olan şu: üretici hangi tipi öngörmüşse ona sadık kalın. İridyum istenen bir motora bakır buji takıp "nasılsa yenisi" demek, birkaç bin kilometre sonra aynı sorunu geri getiriyor. Kullanım kılavuzundaki ısı değeri ve tırnak boşluğu bilgisini not defterime yazarım.

Değişimi Kendi Ellerimle Nasıl Yapıyorum?

İlk denememde bir buji kafasını kırdım, itiraf edeyim. O yüzden acele etmeyin. Yarım saatlik iş, sabırla yapılınca hem ucuz hem tatmin edici oluyor.

Hazırlık ve gerekli aletler

Motor tamamen soğuk olmalı. Sıcak alüminyum silindir kapağına tork uygulamak diş sıyırmanın en kısa yolu. Akünün eksi kutup başını sökerim, sonra da akü bakımı sırasında olduğu gibi kutup başlarını temizleme fırsatı doğar.

1. Buji lokması (16 veya 21 mm, içi lastikli olanı tercih edin)
2. Uzatma kolu ve mafsal
3. Tork anahtarı — bu bende pazarlık konusu değil
4. Tırnak boşluğu ölçer (sentil veya madeni ölçer)
5. Basınçlı hava veya fırça, buji yuvasındaki tozu almak için
6. Bakır esaslı yağlayıcı (üretici izin veriyorsa, çok az)

Adım adım söküp takma

Bobin veya kabloyu çekmeden önce sırayı işaretlerim; karıştırılan buji kabloları motoru tamamen susturur. Bobin cıvatasını söküp bobini düz yukarı çekerim, yana kıvırmam. Yuvanın etrafını mutlaka temizlerim, çünkü buji sökülürken silindire düşen kum tanesi bile can sıkar.

Bujiyi gevşetirken direnç hissedersem zorlamam, çeyrek tur sıkıp yarım tur gevşeterek ilerlerim. Yeni bujiyi önce elle çeviririm; lokmayla başlarsam yamuk girme riski var. El sıkılığına geldikten sonra tork anahtarıyla üreticinin verdiği değere getiririm. Değer bilmiyorsam, sıkışma noktasından sonra yeni conta için yaklaşık yarım tur, kullanılmış conta için çeyrek tur kuralına uyarım.

Değişimden sonra ilk kontroller

Aküyü bağlayıp motoru çalıştırdığımda birkaç saniye düzensiz çalışması normal. İki dakika rölantide bekletir, sonra kısa bir tur atarım. Titreme sürüyorsa bir bobin arızası olabilir; buji suçlu değildir. Bir de arıza lambası yanmışsa hatanın kendiliğinden silinmesi birkaç çalıştırma çevrimi alabiliyor.

Bujiyi değiştirdikten sonra "araba uçuyor" hissi alıyorsanız, aslında motor sadece olması gerektiği gibi çalışıyor demektir. Kaybettiğiniz performansı yavaş yavaş kaybettiğiniz için fark etmemişsinizdir.

Son Birkaç Not

Buji değişimini tek başına bir işlem gibi değil, bakım paketinin parçası olarak görüyorum. Aynı g